Przypadek pokazuje funkcję rzeczownika w zdaniu (podmiot, dopełnienie, odbiorca, właściciel), a niemiecki zaznacza go głównie na rodzajniku.
Jedno zdanie, cztery role
Ponieważ rodzajniki pokazują role, niemiecki może przestawiać słowa bez zmiany tego, kto co robi. Den Ball gibt der Mann dem Kind nadal znaczy, że mężczyzna daje piłkę dziecku. Zmienia się akcent, nie role.
Test pytania
| Przypadek | Pytanie | Funkcja | Przykład |
|---|---|---|---|
| Mianownik | Wer? Was? | podmiot: kto wykonuje czynność | Der Hund bellt. |
| Biernik | Wen? Was? | dopełnienie bliższe: na co działa czynność | Ich sehe den Hund. |
| Celownik | Wem? | dopełnienie dalsze: kto otrzymuje | Ich gebe dem Hund Wasser. |
| Dopełniacz | Wessen? | właściciel, czyj | Das ist der Ball des Hundes. |
Rodzajnik w każdym przypadku
| Przypadek | męski | żeński | nijaki | liczba mnoga |
|---|---|---|---|---|
| Mianownik | der | die | das | die |
| Biernik | den | die | das | die |
| Celownik | dem | der | dem | den |
| Dopełniacz | des | der | des | der |
Co decyduje o przypadku?
Ustal przypadek w pięciu pytaniach
Rzeczowniki męskie, które też się zmieniają
Mała grupa rzeczowników męskich, tzw. słabe rzeczowniki, dostaje -(e)n we wszystkich przypadkach oprócz mianownika liczby pojedynczej. To głównie ludzie lub zwierzęta: der Student, der Kollege, der Junge, der Mensch, der Nachbar, der Herr, der Name, der Löwe.
- Ich kenne den Studenten.Znam tego studenta.
- Ich spreche mit dem Kollegen.Rozmawiam z kolegą.
Dopełniacz dzisiaj
W piśmie dopełniacz jest częsty: das Auto meines Vaters. W mowie Niemcy zwykle mówią das Auto von meinem Vater. Rzeczowniki męskie i nijakie dostają -s lub -es: des Vaters, des Hauses. Przy imionach dodaje się tylko -s, bez apostrofu: Lenas Auto.
Polskie przypadki a niemieckie: gdzie są pułapki
Mianownik, biernik, celownik i dopełniacz mają niemieckie odpowiedniki (Nominativ, Akkusativ, Dativ, Genitiv). Kłopoty zaczynają się tam, gdzie polski używa przypadka, którego niemiecki nie ma, albo innego niż niemiecki.
- Przeczenie: po polsku dopełniacz, po niemiecku nadal biernik. Nie mam czasu = Ich habe keine Zeit.
- brauchen łączy się z biernikiem, choć "potrzebować" wymaga dopełniacza: Ich brauche einen Stift.
- Narzędnik (z kim? czym?) to po niemiecku mit + Dativ: z przyjacielem = mit dem Freund, długopisem = mit dem Stift.
- Po być i zostać polski ma narzędnik, niemiecki mianownik: Jestem nauczycielem = Ich bin Lehrer.
- Miejscownik (w domu, o tobie) to przyimek + Dativ albo Akkusativ, zależnie od przyimka: in dem Haus, über dich.
- anrufen łączy się z biernikiem, bez przyimka: dzwonię do ciebie = Ich rufe dich an.
- Dobra wiadomość: helfen, danken, gratulieren łączą się z celownikiem tak jak "pomagać, dziękować, gratulować komu".